Proje Detayı

Crocus sativus’un fenolik içerikleri ve bazı biyolojik aktiviteleri

Son dönemlerde ilaç sektörü etken madde temini için neredeyse tamamen bitkisel kaynaklara yönelim göstermektedir. Bu bitkisel kaynakların içerdiği etken maddenin ve diğer etken durumlarını belirlemek son derece önem arz etmektedir. Ayrıca bitkilerin halk arasında sağlık açısından kullanımı da son derece yaygın bir durumdur. Bu nedenle bitkilerin biyolojik aktiviteleri ve fenolik bileşenlerinin tespiti gerekmektedir. Çalışmamızda Crocus (Safran) bitkisinin toplam antioksidan (TAS), toplam oksidan (TOS), oksidatif stres seviyeleri (OSİ), DPPH aktivitesi, antimikrobiyal durumu ve içerdiği fenolik bileşiklerin isimleri ve miktarsal yönden dağılımı belirlenecektir. Soğanlı bitkilerden olan yaklaşık 100 bitki türünü bünyesinde barındıran Crocus Iridaceae familyasındaki mevsimlik çiçekli bitkilerin bir cinsidir. Cins üyelerinin çiçek sapları toprak altında kalır. Çiçekleri iri beyaz, sarı, turuncu veya mor çiçeklerdir. Birçoğu sonbaharda, kışta veya ilkbaharda ortaya çıkan çiçekleri için yetiştirilir. Çiçekler gece ve bulutlu hava koşullarında kapanır. Crocus üyeleri safran kaynağıdır. Safran özellikle C. sativus’un kurutulmuş çiçeklerinden elde edilir. Dünyanın en pahalı baharatlarından olan safran baharat veya boyar madde olarak kullanılır. Yaşam alanları ormanlıklar, çalılıklar ve çayırlardır. Fakat Crocus üyeleri tohumdan veya soğancıkta oluşan ve sonunda olgun bitkiler üreten yavru soğancıklardan çoğaltılabilir. Bunun yanı sıra Akdeniz, Kuzey Afrika, Orta ve Güney Avrupa, Ege Adaları, Orta Doğu ve Orta Asya’da dahil olmak üzere birçok bölgede yayılış gösterebilir. Bu kapsamda Iran dünyanın safran merkezidir (Saxena, 2010; Gohari vd., 2013; Lim, 2014; Christenhusz ve Byng, 2016; Gedik vd., 2017; Harpke vd., 2017) Crocus cinsine ait türlerin büyük bir kısmının ticari değeri bulunmaktadır. Son dönemlerde özellikle İran bu ihracat payının %90’lık dilimini karşılamaktadır. Crocus cinsine ait türlerin kullanım alanlarına baktığımız zaman birçok farklı alanlarda kullanılğı görülmektedir. Bu alanları sağlık yönününden; sinir sitemi rahatsızlıkları, iltihap tedavisi, mide ülseri, astım, bağışıklık düzenleyici, boğmaca rahatsızlığı, dismenore, gazlı kolikte, üriner problemi, bel ağrıları, prostat, yumurtalık karsinomu, damar sertleşmesi, ve kardiyovasküler gibi durumlarda kullanıldığı bildirilmiştir (Ghorbani, 2007; Gonzalez vd., 2010; Idolo vd., 2010; Bhargava, 2011; Ulbricht vd., 2011; Cardone vd., 2020). Sağlık alanı dışında; mutfakta besinsel yönden, hayvan yeminde, gıda katkı maddesinde ve süs bitkisi gibi alanlarda kullanıldığı bildirilmiştir (Valizadeh, 1988; Mati ve De Boer, 2011; Wiersema ve Leon, 2013). Bu kapsamda literatürde daha önce yapılmamış olarak Crocus cinsinin toplam antioksidan ve toplam oksidan aktiviteleri belirlenecektir. Ayrıca temin edilen örneklerin antioksidan ve oksidan durumlarına göre oksidatif stres indeksi çıkarılacaktır. Bitkinin mikroorganizmalara karşı etkileri araştırılacaktır. Ayrıca bitkinin bünyesinde bulunan fenolik bileşikler tespit edilecektir.